Yaklaşımımız
Bir çiçek sadece biyoloji konusu değildir. Kitaplarımız müfredatın dışına çıkmaz; müfredatın gösterdiği gerçeğin üzerine bir soru daha ekler: “Bu kusursuz düzen bize ne anlatıyor?”
Neden farklı
Bir çiçek sadece biyoloji konusu değildir. Onun yapısındaki mükemmel düzeni keşfederken aynı zamanda sanatı, hikmeti ve yaratılıştaki ölçüyü düşünmeye davet ediyoruz. Kitaplarımız müfredatın dışına çıkmaz; müfredatın gösterdiği gerçeğin üzerine bir soru daha ekler: “Bu kusursuz düzen bize ne anlatıyor?”
Her bilimsel keşif, kâinattaki eşsiz düzeni daha yakından tanımamız için bir fırsattır.
Bu sayfa, kitabın bu yönünü örnekleriyle ve kitapta tam olarak nereye denk geldiğiyle anlatır. Kitabın bölüm bölüm nasıl kurulduğunu görmek isterseniz 13 adımlık öğrenme yolculuğu sayfasına bakabilirsiniz.
Fen bilimlerinin sorusu
Nasıl?
Işık nasıl yayılır, kalp kanı nasıl pompalar, su donarken neden genleşir? Bu soruların cevabı müfredattadır ve kitapta baştan sona, eksiksiz işlenir.
Kitabın eklediği soru
Bu düzen bize ne anlatıyor?
Bu sorunun ezberlenecek bir tanımı, sınavda işaretlenecek bir şıkkı yoktur. Kitap soruyu sorar; cevabı öğrencinin kendi düşüncesine bırakır.
Altı pencere
Üst katmanda kitabın anlattığı bilimsel bilgi var. Alt katmanda ise o bilginin düşündürdüğü soru. İkisi birbirinin yerine geçmez; biri öğretir, diğeri anlamlandırır.
Güneş, çekirdeğinde saniyede yaklaşık 600 milyon ton hidrojeni helyuma dönüştürür; açığa çıkan enerji 8 dakika 20 saniyede Dünya'ya ulaşır.
Milyarlarca yıldır şaşmayan bu ölçü, tesadüfle değil; bir hesapla, bir düzenle açıklanabilir. Fen bize “nasıl” olduğunu öğretir, düşünmek ise “bu ne anlatıyor” sorusunu sordurur.
Tek bir hücrede aynı anda binlerce kimyasal tepkime, hatasız bir sıra ve zamanlamayla gerçekleşir.
Gözle görülmeyen bir noktada kurulan bu şehir düzeni, ilmin ve sanatın en küçük ölçekte bile eksilmediğini gösterir.
Bal arıları, en az mumla en çok balı depolayan altıgen petek yapısını hatasız üretir.
Matematik öğrenmemiş bir canlının en verimli geometriyi bilmesi; öğretilmiş bir bilginin izini taşır.
Su, donarken genleşen ender maddelerden biridir; bu yüzden buz suyun üstünde yüzer.
Bu tek istisna olmasaydı göller dipten donar, sudaki hayat sona ererdi. Kuralın istisnası bile hayatın lehine ayarlanmış.
Üreticiden ayrıştırıcıya kadar her canlı, madde döngüsünde bir görevi üstlenir; hiçbir halka boşta değildir.
Birbirini tanımayan milyonlarca canlının aynı dengeye hizmet etmesi, tek bir düzenin parçası olduklarını gösterir.
Evrendeki temel kuvvetlerin şiddeti çok küçük oranlarda farklı olsaydı ne yıldızlar ne de atomlar kararlı olabilirdi.
Bu hassas ayar, kâinatın rastgele değil; ölçüyle ve gaye ile kurulduğunu düşündürür.
Buradaki alt katman metinleri, kitapta “Hikmetli Bilgiler” ve “Düşünelim, Sorgulayalım!” bölümlerinin taşıdığı tonu göstermek için hazırlanmış örneklerdir.
Kitapta nerede
Soyut bir iddia değil, kitabın belirli üç bölümü. Üçü de konu anlatımının sonunda yer alır; hiçbiri konunun yerini almaz.
Konu anlatımı bittikten sonra gelen kısa bir kutu. Öğrenilen bilimsel bilginin kâinattaki düzen, ölçü ve sanatla ilişkisine dikkat çeker. Yeni bir konu yüklemez; öğrenilmiş bilgiye bir bakış açısı ekler.
Sınıfta: Ders sonunda birkaç dakikada okunur. Tek bir soruyla açmak yeterlidir: “Bu ölçü biraz farklı olsaydı ne değişirdi?”
Evde: Velinin çocuğuyla birlikte okuyabileceği en kısa bölüm. Cevap ya da ödev gerektirmez; sohbet başlatır.
Tek doğru cevabı olmayan, açık uçlu sorular. Öğrenciyi bilgiyi tekrar etmeye değil; ilişki kurmaya, karşılaştırmaya ve gerekçe göstermeye çağırır.
Sınıfta: Sınıfça tartışmaya en uygun bölüm. Öğretmen Köşesi’ndeki rehber, soruların derste nasıl işlenebileceğine dair kısa notlar içerir.
Evde: Yazılı cevap beklenmez. Çocuğun düşündüğünü kendi cümleleriyle anlatması yeterlidir; farklı cevaplar bu bölümün doğasında vardır.
Ünitenin sonundaki kısa duraklama. Öğrencinin öğrendiği bilgiden hareketle sahip olduğu imkânların kıymetini fark etmesi amaçlanır.
Sınıfta: Bir cümlelik yazma etkinliğine dönüştürülebilir; sınıf panosu setleri tam olarak bunun için hazırlanmıştır.
Evde: Günün sonunda sorulacak tek bir soru: “Bugün öğrendiğin şeyin bir benzeri sende de var mı?”
Bu üç bölüm, kitabın 13 adımlık kurgusunun son üç basamağıdır. Önceki on adım — kazanımlar, kritik kavramlar, bilgi kartları, testler — tamamen müfredat çalışmasıdır.
13 Adımın Tamamını GörünBilimin yol göstericileri
Kitapta, işlenen konuyla doğrudan ilişkili olduğu yerde Müslüman bilim insanları kısa kutularla tanıtılır. Amaç övgü değil; öğrencinin bilim tarihini bütün olarak görmesi.
965 – 1040 · Optik
Görmenin, gözden çıkan ışınlarla değil; cisimlerden göze ulaşan ışıkla gerçekleştiğini deneyleriyle ortaya koydu. Kitâbü’l-Menâzır’da ışığın doğrusal yayılmasını ve karanlık oda düzeneğini anlattı.
5. sınıf — Işığın Yayılması
973 – 1048 · Astronomi ve ölçme
Bir dağın tepesinden ufuk çizgisinin alçalma açısını ölçerek Dünya’nın çevresini hesapladı. Ayrıca pek çok maddenin özgül ağırlığını dikkatli ölçümlerle belirledi.
5. sınıf — Güneş, Dünya ve Ay · 6. sınıf — Yoğunluk
980 – 1037 · Tıp
el-Kânûn fi’t-Tıb, yüzyıllar boyunca hem Doğu’da hem Batı’da tıp eğitiminin başvuru kaynağı oldu. Vücuttaki organları ve işleyişlerini sistemli biçimde ele aldı.
6. sınıf — Vücudumuzdaki Sistemler
1136 – 1206 · Mekanik
Su saatleri, su pompaları ve otomatik düzenekler tasarladı; elli kadar makinenin çizimini ve nasıl yapıldığını tek bir kitapta topladı.
5. sınıf — Kuvvetin Ölçülmesi · 6. sınıf — Kuvvet ve Hareket
Bu isimler kitapta konunun yanında, birkaç cümlelik kutular hâlinde yer alır. Modern bilimin diğer isimleri de konu anlatımındaki yerlerini aynen korur.
Açık konuşalım
İkisi de yerinde sorular. Cevaplarımız savunma değil, olduğu gibi anlatımdır.
Hayır. Konu anlatımının ve soruların tamamı MEB Fen Bilimleri öğretim programının içindedir. Kitap müfredatın dışına çıkmaz, programa yeni bir konu eklemez, bir kazanımı da atlamaz.
Tefekkür bölümleri konunun sonunda yer alan, çoğu birkaç cümlelik duraklardır. Ezberlenmez, sınavda sorulmaz, ödev olarak verilmesi gerekmez.
Zamanı sıkışık bir öğretmen bu bölümleri atlayarak kitabı klasik bir konu anlatımlı soru bankası gibi de kullanabilir; kitabın bilimsel bütünlüğü bundan hiçbir şey kaybetmez.
Kitap, MEB Fen Bilimleri öğretim programını eksiksiz işler. Bilimsel içerikte hiçbir konu eksiltilmiş, değiştirilmiş ya da tartışmaya açılmış değildir; öğrencinin okulda ve sınavda ihtiyaç duyacağı her şey tam olarak yerindedir.
Tefekkür bölümleri bir öğreti dayatmaz, bir cevabı doğru ilan etmez. Yaptığı tek şey soru sormaktır: “Bu düzen sana ne düşündürüyor?” Cevap öğrencinin kendisine bırakılır ve sınıfta farklı cevapların çıkması bu bölümlerin zaten beklediği şeydir.
Farklı bir düşünce dünyasından gelen bir öğrenci kitabı bilimsel içeriğiyle bütünüyle kullanabilir; bu duraklarda ise kendi cevabını verir ya da onları bir düşünme egzersizi olarak okur.
Aklınıza takılan başka bir soru varsa çekinmeyin; doğrudan yazın.
“Bizim için fen bilimlerini öğrenmek; kâinatı okumak, ondaki hikmeti fark etmek ve bilgiyi anlamla buluşturmaktır.”